Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne – jak, za ile, gdzie? Wszystko, co freelancer musi wiedzieć

Opublikowane 2021-01-05 przez: Zuzanna Ilków

https://useme-prod-public.s3.amazonaws.com/help-images/dobrowolne-ubezpieczenie-zdrowotne-dla-freelancer%C3%B3w-useme.png
Dlaczego freelancerzy decydują się na założenie działalności gospodarczej? Własna firma to płacenie wysokich składek ZUS, ale również odprowadzanie składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach NFZ. Ale czy ubezpieczenie zdrowotne to przywilej jedynie dla freelancerów z działalnością gospodarczą?

Założenie firmy nie jest jedynym sposobem, aby freelancer mógł skorzystać z państwowego ubezpieczenia zdrowotnego. Freelancerzy, którzy nie zdecydowali się na zarejestrowanie działalności gospodarczej również z niego skorzystają, jednak na nieco innych zasadach. Rozwiązaniem dla nich jest dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ.


Ubezpieczenie zdrowotne NFZ dla freelancera i dla firmy - czym się różnią?

Traktujemy jako normę to, że pracodawcy odprowadzają składki ubezpieczeniowe za osoby zatrudnione na umowę o pracę lub umowę zlecenia, jeśli jej wartość przekracza minimalną stawkę krajową brutto. Nie dziwi nas także, że wysokie składki ubezpieczeniowe ZUS i NFZ płacą firmy – sumy sięgają nawet do 1500 zł na miesiąc.

Jeśli łączysz etat z freelancingiem, za Twoje ubezpieczenie odpowiedzialny jest pracodawca. Jeśli prowadzisz firmę, masz obowiązek zapłacenia składek ubezpieczeniowych, nawet jeśli nie notujesz odpowiednio wysokich przychodów. Zaległości w opłatach wobec ZUS to zmora przedsiębiorców, również ze względu na biurokratyczne utrudnienia, jakie występują przy spłatach zobowiązań.

Nie wszyscy wiedzą jednak, że każda osoba fizyczna ma możliwość ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ, nawet jeśli nie jest objęta ustawowym obowiązkiem ubezpieczenia, np. z tytułu umowy o pracę, prowadzenia firmy, nauki itp.

https://useme-prod-public.s3.amazonaws.com/help-images/dobrowolne-ubezpieczenie-zdrowotne-dla-freelancer%C3%B3w-useme4.jpg
Jako freelancer masz prawo do państwowego ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli:

  • nie masz jeszcze 26 lat i wciąż się uczysz: ubezpieczenie zapewnia Ci szkoła lub uczelnia wyższa
  • jesteś oprócz freelancingu masz umowę o pracę
  • jeśli oprócz freelancingu masz umowę zlecenia z wynagrodzeniem wyższym lub równym krajowej płacy minimalnej – Twoim ubezpieczycielem staje się wtedy zleceniodawca

Do ubezpieczenia zdrowotnego może Cię zgłosić również ktoś z rodziny:

  • rodzic, jeśli nie masz 18 lat, ale nie kontynuujesz nauki
  • współmałżonek lub współmałżonka, jeśli są zatrudnieni na umowę o pracę
  • Twoje dziecko, jeśli mieszkacie razem (jedno gospodarstwo domowe)

Z ubezpieczenia zdrowotnego skorzystają również osoby, które są zarejestrowane jako bezrobotne w Urzędzie Pracy, jednak pamiętaj, że będąc zarejestrowanym nie możesz wykonywać zleceń jako freelancer.

Kiedy nie dotyczy Cię żaden z opisanych przypadków, możesz samodzielnie zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego.


Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne dla freelancerów: kto i kiedy może z niego skorzystać?

Nie podlegasz ubezpieczeniu zdrowotnego z tytułu wieku, umowy o pracę lub innych warunków? W takiej sytuacji możesz samodzielnie zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ.

Przystąpisz do niego bez żadnych ograniczeń - jest ono dostępne dla wszystkich, którzy:

  • nie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu np. jako etatowi pracownicy
  • nie korzystają z ubezpieczenia członków rodziny
  • nie są objęci powszechnym systemem ubezpieczenia zdrowotnego w jednym z krajów Unii Europejskiej albo Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (UE lub EFTA).

Jedyne, o czym musisz pamiętać zgłaszając się do ubezpieczenia, to konieczność odprowadzania składki ubezpieczeniowej. Należy opłacić ją do 15. dnia następnego miesiąca za miesiąc poprzedni. Jeśli w Twoim ubezpieczeniu zdrowotnym wystąpiła przerwa dłuższa niż 3 miesiące, musisz również liczyć się z koniecznością wniesienia opłaty dodatkowej.


Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne: jak się zgłosić i samodzielnie zapłacić składkę na NFZ?

Aby zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, wystarczy, że pobierzesz i wypełnisz wniosek ze strony NFZ (dostępny tutaj). Będzie on podstawą do zawarcia umowy o dobrowolne ubezpieczenie miedzy Tobą a NFZ.

Oprócz wypełnionego wniosku przygotuj również dokument ze zdjęciem oraz dokument potwierdzający, że żadna instytucja ani firma nie jest zobowiązana do odprowadzania za Ciebie składek – na przykład potwierdzenie ukończenia szkoły/studiów, rozwiązania umowy o pracę czy potwierdzenie zawieszenia działalności gospodarczej.

Wniosek, dokument ze zdjęciem i potwierdzenie, że nie jesteś ubezpieczony to wszystko, co potrzebujesz, aby zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ.

https://useme-prod-public.s3.amazonaws.com/help-images/dobrowolne-ubezpieczenie-zdrowotne-dla-freelancer%C3%B3w-useme3.jpg
Następnie udaj się do oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia w Twoim miejscu zamieszkania i podpisz umowę o dobrowolne ubezpieczenie. Po jej zawarciu masz 7 dni na to, aby w oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Twoim miejscu zamieszkania złożyć druk ZUS ZZA z kodem tytułu ubezpieczenia 24 10 XX.

Od tego momentu samodzielnie odprowadzasz składki na ubezpieczenie. Wpłaty dokonasz do ZUS, do 15. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni, na indywidualny rachunek składkowy (IRS). Oprócz przelewu wyślij także do ZUS druk ZUS DRA. Jeśli spóźnisz się z zapłatą, każda nowa wpłata będzie księgowana na pokrycie zaległości wraz z odsetkami.


Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne: jak długo trwa i jak rozwiązać umowę?

To, od jakiego momentu będziesz ubezpieczony, zależy od daty wskazanej w umowie zawartej z NFZ. Pamiętaj jednak, że ubezpieczenie nie działa wstecz, dlatego nie możesz być ubezpieczony wcześniej niż od momentu złożenia wniosku.

Twoje ubezpieczenie ustanie, jeśli:

  • rozwiążesz umowę
  • przestaniesz opłacać składki na okres dłuższy niż 1 miesiąc bez przerwy
  • kiedy zawiążesz umowę o pracę/zlecenia i będziesz podlegać ubezpieczeniu obowiązkowemu
  • na stałe wyjedziesz zagranicę

Po rozwiązaniu umowy zgłoś ten fakt w swoim oddziale ZUS.

Ile kosztuje dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne dla freelancera?

Wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne zmienia się co kwartał i jest zależne od wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (podstawy wymiaru składki), ustalanego przez GUS. Wynosi ona 9% średniego wynagrodzenia.

Ponieważ średnia ta zmienia się, raz na kwartał Główny Urząd Statystyczny podaje jej wysokość, co oznacza również, że zmianom ulega wysokość składki ubezpieczenia dobrowolnego. W czwartym kwartale 2020 roku składka wynosiła 483,46 zł na miesiąc.


O czym musi pamiętać freelancer, zanim zgłosi się do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego NFZ?

Ubezpieczenie w NFZ nie jest obowiązkowe, ale jeśli w Twoim ubezpieczeniu nastąpiła przerwa, a zgłaszasz się do niego samodzielnie, NFZ naliczy Ci opłatę dodatkową. Jej wysokość jest uzależniona od tego, jak długo trwała przerwa w opłacaniu składek. Wystarczy zatem, że nawet na miesiąc zyskasz tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, na przykład na podstawie umowy zlecenia lub po zarejestrowaniu w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, aby przerwa „wyzerowała się”.


Jak freelancer może odliczyć od podatku wydatki poniesione na składkę na dobrowolne ubezpieczenie?

Według artykułu 27b w ustępie 1 i punkcie 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, możesz odliczać od podatku wydatki poniesione na składki ubezpieczenia zdrowotnego, zarówno te wynikające z przepisów (umowa zlecenia), jak i w wypadku dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego.

Kiedy zawiązujesz umowę zlecenia, zleceniodawca jest zobowiązany odprowadzić za Ciebie składkę na NFZ. Automatycznie jest ona odliczana od Twojego podatku dochodowego, dlatego rozliczając na koniec roku dochody uzyskane na podstawie umów zlecenia nie musisz niczego odliczać - zrobił to już zleceniodawca.

https://useme-prod-public.s3.amazonaws.com/help-images/dobrowolne-ubezpieczenie-zdrowotne-dla-freelancer%C3%B3w-useme2.jpg
Inaczej sytuacja wygląda, kiedy jako freelancer bazujesz w swojej pracy na umowach o dzieło. Ponieważ umowy o dzieło nie są oskładkowane, zleceniodawca nie ma obowiązku odliczenia od Twojego wynagrodzenia kosztów, które ponosisz, opłacając składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Możesz jednak zrobić to samodzielnie.

Od podatku odliczysz 7,75% poniesionych kosztów. Pamiętaj, że aby odliczyć składki, musisz posiadać dowody ich opłacenia. Odliczenie dotyczy wydatków poniesionych na składkę w ciągu całego roku, a nie poszczególnych miesięcy. Aby odliczyć składkę, zsumuj wszystkie koszty poniesione w danym roku. Uzyskaną sumę pomnóż przez 9, a następnie podziel przez 7,75.


Czy prywatna opieka medyczna dla freelancera może zastąpić ubezpieczenie zdrowotne w NFZ

A co z prywatną opieką medyczną dla freelancerów? Głosy krytykujące państwową służbę zdrowia można popierać lub nie, jednak prywatna opieka medyczna wciąż postrzegana jest jako atrakcyjny bonus, oferowany pracownikom korporacji i dużych firm. Niestety, prywatna opieka medyczna, chociaż nierzadko dająca pacjentowi wyższy komfort i swobodny dostęp do specjalistów, nie jest równoważna z posiadaniem obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Freelancerzy mogą korzystać z prywatnej opieki medycznej podobnie jak etatowi pracownicy korporacji. Prywatną opiekę medyczną wykupisz u brokerów lub zamówisz w portalu dla freelancerów Useme.com.
Pamiętaj jednak, że prywatne ubezpieczenie medyczne nie daje dostępu do lekarzy NFZ ani bezpłatnej opieki w razie nieszczęśliwego wypadku i np. konieczności wizyty w szpitalu. Stanowi ono jednak skuteczne dopełnienie podstawowej państwowej opieki zdrowotnej.


Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne freelancera – podsumowanie

Do podjęcia decyzji o rejestracji firmy freelancerów popycha często kwestia ubezpieczenia zdrowotnego. Warto jednak pamiętać, że ubezpieczenie zdrowotne dla samozatrudnionego freelancera w praktyce polega na tym, że samodzielnie opłaca on swoją składkę.

Aby uzyskać takie ubezpieczenie nie musisz wcale zakładać własnej działalności gospodarczej. Do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego może zgłosić się każdy wykonawca, który nie posiada innego tytułu do ubezpieczenia w NFZ – takiego jak zatrudnienie w oparciu o umowę zlecenia lub o pracę albo ubezpieczenie przez rodzica, dziecka lub współmałżonka.

Jedynym warunkiem, jaki musisz spełnić, aby skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ jest… zawarcie umowy z Funduszem i regularne opłacanie składek. Podobnie jak w przypadku freelancera z działalnością gospodarczą freelancer-osoba fizyczna może samodzielnie opłacić sobie składkę, a na koniec roku odliczyć ją od podatku w PIT 36.