Świadczenia bez zakładania firmy – jak pracować i żyć bezpiecznie na freelansie?

Jeśli pracujesz jako freelancer bez firmy, prędzej czy później zderzysz się z kilkoma trudnymi pytaniami:

• Jak zabezpieczyć zdrowie, jeśli nie mam etatu?
• Czy mogę odkładać na emeryturę bez firmy?
• Jak poradzić sobie finansowo, jeśli wydarzy się wypadek?
• Czy prywatne polisy dają realną ochronę?

W tym artykule przejdziesz przez wszystkie możliwości. Podpowiemy ci, jak  zabezpieczyć się nawet wtedy, gdy pracujesz wyłącznie na zleceniach lub pojedynczych umowach.

Ubezpieczenie zdrowotne – czy freelancer bez firmy może mieć dostęp do NFZ?

Jako freelancer też możesz mieć dostęp do opieki medycznej – publicznej, tak jak na umowie o pracę, albo prywatnej. Rozpatrzmy Twoje opcje.

ℹ️ Definicja: Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne to zgłoszenie do NFZ bez etatu i bez działalności gospodarczej. Płacisz składkę samodzielnie, ale masz taki sam dostęp do lekarzy, jak osoby pracujące na umowie o pracę.

🔎 Przykład Magdy – copywriterki bez firmy:

Magda przez rok pracowała wyłącznie jako freelancerka. Miała kilka stałych klientów, ale żadnego na umowie zlecenia. Żeby mieć dostęp do NFZ, zgłosiła się do Useme Plus. Dzięki temu nie tylko może korzystać z lekarzy i hospitalizacji jak jej znajomi na JDG, ale w końcu realizuje swoją największą pasję – sztuki walki – korzystając z karty MultiSport. Dodatkowy plus – jej klienci dostają teraz faktury VAT, które wrzucają sobie w koszty (bo w Useme można wystawiać je bez firmy).

Bezpieczna przyszłość – jak zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego

Osoby, które pracują na etacie lub prowadzą własną firmę, muszą opłacać składki ZUS, czyli odkładać pieniądze m.in. na emeryturę i ewentualną rentę. Tak samo osoby pracujące na umowie zlecenia – składki są obowiązkowe.

Jeśli nie zaliczasz się do żadnej z powyższych grup, nie musisz wpłacać pieniędzy do ZUS-u, ale możesz. Jeśli zgłosisz się do dobrowolnego ubezpieczenia, musisz rozliczać i opłacać składki za każdy miesiąc – aż do momentu, w którym złożysz wniosek o wyłączenia Cię z ubezpieczenia lub powstanie tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń (np. podpiszesz umowę o pracę albo założysz firmę).

Ile wynosi taka dobrowolna składka na ubezpieczenie emerytalne i rentowe? Najpierw deklarujesz podstawę wymiaru składek. Nie może być niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia ani wyższa niż 30-krotność przewidywanego miesięcznego przeciętnego wynagrodzenia. Potem obliczasz wysokość składek:

• składka na ubezpieczenie emerytalne: 19,52% od deklarowanej podstawy,
• składka na ubezpieczenie rentowe: 8% od deklarowanej podstawy.

W razie potrzeby możesz zmienić wysokość deklarowanych składek lub zawiesić ich opłacanie.

ℹ️ Ile wynosi dobrowolne ubezpieczenie w ZUS na miesiąc? Sprawdź nasze obliczenia w artykule: Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe dla freelancera.

Co jest lepsze dla freelancera: emerytura z ZUS czy IKE i IKZE?

Alternatywą dla ubezpieczenia emerytalnego z ZUS są prywatne konta emerytalne: IKE i IKZE. To konta oszczędnościowe, na które regularnie wpłacasz jakąś sumę, a wybrana instytucja (np. banku, fundusz inwestycyjny, dom maklerski, towarzystwo ubezpieczeniowe) je inwestuje i pomnaża.

Czyli masz dwa w jednym: odkładasz na emeryturę, ale te pieniądze nie „leżą”, tylko są inwestowane. Wartość może rosnąć, ale może też chwilowo spadać, jeśli rynek ma gorszy moment. IKE i IKZE są jednak projektowane tak, by budować kapitał, a nie pasywnie trzymać środki.

A w przypadku IKZE masz właściwie trzy w jednym: możesz wykazać ulgę na IKZE w rocznym zeznaniu podatkowym i tym samym obniżyć swój podatek dochodowy (PIT).

Wybór między emeryturą z IKE i IKZE a emeryturą z ZUS nie musi być „albo-albo” – te rozwiązania pełnią różne funkcje i mogą dobrze działać razem.  ZUS zapewnia podstawowe, obowiązkowe świadczenie, które daje minimalne bezpieczeństwo finansowe, ale trudno uznać je za wystarczające źródło dochodu na starość. 

IKE i IKZE to dobrowolne formy oszczędzania, które pozwalają realnie zwiększyć przyszłą emeryturę, a do tego dają korzyści podatkowe i większą kontrolę nad zgromadzonym kapitałem. W praktyce oznacza to, że ZUS daje pewną bazę, a IKE i IKZE pozwalają ją świadomie i elastycznie uzupełnić – tak, by poziom życia na emeryturze nie zależał wyłącznie od systemu publicznego.

ℹ️ Informacje zawarte w tym artykule to edukacyjne wskazówki, a nie porady inwestycyjne, finansowe czy podatkowe. Wybór produktów emerytalnych, polis lub innych form zabezpieczenia to Twoja odpowiedzialność. W decyzji może pomóc Ci np. konsultacja ze specjalistą.

Ubezpieczenie wypadkowe – nie można ubezpieczyć się dobrowolnie

Składka na ubezpieczenie wypadkowe daje finansowe wsparcie w razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Może dawać prawo do zasiłku, renty wypadkowej lub jednorazowego odszkodowania.

ZUS nie umożliwia przystąpienia do ubezpieczenia wypadkowego dobrowolnie. Jak możesz chronić się przed nieprzewidzianymi zdarzeniami? Przyjrzyjmy się więc rynkowi prywatnych ubezpieczycieli, którzy oferują polisy dla freelancerów.

Kiedy warto kupić prywatną polisę ubezpieczeniową?

Prywatne ubezpieczenie od nieprzewidzianych zdarzeń to domena nie tylko freelancerów bez firmy. Prowadząc działalność – owszem – masz ZUS, ale to nie wyczerpuje wszystkich scenariuszy. Żeby dostać odszkodowanie z ZUS-u, Twój wypadek musi być związany z pracą. A co jeśli np. złamiesz nogę na nartach? Jeśli masz działalność i pracujesz przykładowo w marketingu, to składka wypadkowa na niewiele się zda.

W ofercie prywatnych firm ubezpieczeniowych znajdziesz takie polisy jak:

• Ubezpieczenie na życie – zapewnia wsparcie wskazanym osobom w przypadku śmierci ubezpieczonego. Polisy na życie mają też opcje wypłaty środków w razie poważnych zachorowań i uszczerbku na zdrowiu.
• Ubezpieczenie NNW – ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków to swego rodzaju zamiennik dla zusowskiego ubezpieczenia wypadkowego. Daje prawo do wypłaty środków za każdy dzień hospitalizacji, trwały uszczerbek na zdrowiu czy dłuższą niezdolność do wykonywania zawodu, np. w czasie rekonwalescencji.

🔎 Przykład Piotra – grafika

Piotr złamał rękę podczas jazdy na rowerze i nie mógł projektować przez 3 miesiące. Polisa NNW wypłaciła mu świadczenie za każdy dzień niezdolności do pracy. Dzięki temu miał środki na życie bez realizowania zleceń przez długi czas.

• Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) – daje Ci ochronę przed roszczeniami klientów, z którymi współpracujesz. Przydaje się, gdy klient poniesie straty z Twojego powodu. Czasem nawet nieumyślnie działanie może doprowadzić do szkody. Upewnij się, że taka polisa obejmuje rodzaj pracy, który wykonujesz, bo warunki mogą być różne.
• Ubezpieczenie sprzętu – to tarcza finansowa szczególnie ważna dla freelancerów, którzy polegają na drogim sprzęcie, np. fotografów czy grafików. Awaria to przestój w realizacji zleceń. Polisa może go załagodzić.
• Ubezpieczenie od utraty dochodu – jeśli pracujesz na własny rachunek, to często nie masz gwarancji stałych wypłat. Takie ubezpieczenie przydaje się, np. jeśli ulegniesz wypadkowi, nawet niezwiązanemu z pracą, i nie możesz przez jakiś czas zarabiać.

Przykładowe ubezpieczenia w zależności od branży

Grafik/fotograf: ubezpieczenie sprzętu + OC zawodowe.

Copywriter/tłumacz: priorytetem jest ubezpieczenie zdrowotne i NNW.

Freelancer IT: warto uwzględnić OC obejmujące błędy w kodzie i naruszenia praw autorskich.

Student na freelansie: najczęściej najlepszą opcją jest korzystanie z ubezpieczenia uczelnianego + niedrogie NNW.

Osoba 40+: połączenie IKE/IKZE z dobrowolnym ZUS daje stabilne świadczenia na przyszłość.

Na co zwrócić uwagę, wybierając polisę dla freelancera?

• Twoje realne ryzyka i dochody – dobierz polisę do swoich zarobków i realnych zagrożeń, żeby nie płacić za ochronę, której nie potrzebujesz.
• Suma ubezpieczenia – powinna odpowiadać wartości projektów i możliwym szkodom.
• Zakres ochrony – czy polisa obejmuje Twoją konkretną działalność (np. grafikę, IT, marketing).
• Wyłączenia odpowiedzialności – sytuacje, w których ubezpieczyciel nie wypłaci odszkodowania.
• Ochrona praw autorskich – czy polisa obejmuje błędy w projektach, licencje, naruszenia praw osób trzecich.
• Szkody finansowe – czy obejmuje straty klienta wynikające z błędów (np. opóźnienia, wadliwe projekty).
• Ochrona danych i plików – w tym utratę lub uszkodzenie danych klienta.
• Koszty pomocy prawnej – czy polisa pokrywa adwokata, koszty postępowań, negocjacje.
• Udział własny – ile musisz dopłacić z własnej kieszeni przy szkodzie.
• Terytorialny zakres ochrony – ważne, jeśli pracujesz z klientami z zagranicy.

Ubezpieczenia grupowe dla freelancerów bez firmy

Ubezpieczenia grupowe zwykle są korzystniejsze cenowo, bo ich koszt jest dzielony między wiele osób. Warto to rozważyć, jeśli masz możliwość dołączenia do większej grupy, na przykład przez stowarzyszenie zawodowe. 

Polisy grupowe zwykle są mniej dopasowane do indywidualnych potrzeb, więc mogą nie dawać takiej swobody jak ubezpieczenie indywidualne. Ostateczna decyzja zależy od tego, co jest dla Ciebie ważniejsze: większa elastyczność czy niższa cena.

Zbuduj swój pakiet ochronny – bezpieczny freelancing bez firmy

Jak to wszystko połączyć, żeby pracować ze spokojną głową teraz i nie martwić się nieprzewidzianymi wypadkami w przyszłości? Zbuduj swoje świadczenia na każdą ewentualność:

• ZDROWIE – zadbaj o podstawę, czyli dostęp do NFZ. Najprościej uzyskać go dzięki umowie zlecenia z Useme – działa tak samo, jak na etacie czy JDG, ale bez otwierania firmy. Opcjonalnie: Jeśli potrzebujesz szybszego dostępu do internisty, specjalistów czy badań, możesz dorzucić prywatny pakiet medyczny. Zależy od Twojego budżetu i tego, jak często korzystasz z lekarzy.
• EMERYTURA – nie polegaj tylko na ZUS. Zacznij odkładać na IKE i IKZE – to najprostszy sposób, żeby zbudować sobie przyszłą emeryturę. Masz roczne limity wpłat, więc nie przepalisz budżetu, a regularne odkładanie staje się nawykiem. Do tego IKZE daje ulgę podatkową, a obie formy motywują, żeby nie wypłacać środków za wcześnie (bo wtedy zapłacisz wyższy podatek).
• WYPADKI – wesprzyj się prywatną polisą NNW. Działa niezależnie od tego, czy wypadek wydarzył się „przy pracy”, czy po godzinach – dostajesz świadczenia za uszczerbek na zdrowiu, pobyt w szpitalu lub dłuższą rekonwalescencję.
• RENTA – rozważ dwa kierunki: dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe w ZUS lub polisa prywatne (NNW albo na życie z opcją poważnych zachorowań). Takie ubezpieczenia zapewniają wypłatę świadczeń, kiedy z powodu choroby lub wypadku nie możesz zarabiać.

FAQ: najczęstsze pytania freelancerów bez firmy

Czy freelancer może mieć NFZ bez działalności?
Tak – dzięki dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu lub umowie zlecenia.

Czy prywatna polisa zastępuje NFZ?
Nie. Prywatne ubezpieczenia nie pokrywają poważnych zabiegów ani leczenia szpitalnego.

Czy muszę płacić ZUS, jeśli nie mam firmy?
Nie, ale możesz płacić dobrowolne składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.
⚠️ ZUS nie pozwala przystąpić do ubezpieczenia wypadkowego dobrowolnie. Oznacza to, że jeśli nie masz etatu ani działalności, jedyną realną ochroną w razie wypadku są polisy prywatne, takie jak NNW lub ubezpieczenie od utraty dochodu.

Czy freelancer może liczyć na emeryturę bez firmy?
Tak, jeśli opłaca dobrowolny ZUS lub oszczędza w IKE/IKZE.

Czy Useme zgłasza mnie do ZUS?
Tak – na podstawie osobnej umowy zlecenia.

Czy mogę mieć OC jako freelancer bez firmy?
Tak, wiele firm ubezpieczeniowych oferuje takie polisy.

Czy NNW działa też poza pracą?
Tak – obejmuje również zdarzenia w życiu prywatnym. Zawsze sprawdź warunki polisy.

Czy muszę płacić składkę zdrowotną od kilku umów zlecenia?
Tak, składka jest pobierana od każdej umowy. Ale jeśli wybierasz Useme Plus, to podpisujesz z nami jedną umowę zlecenia, a potem wystawiasz każdemu klientowi fakturę bez firmy.